Waarmee kunnen wij u helpen?

    Artikel

    Circulair Bouwen - Een bespreking van de huidige en toekomstige mogelijkheden

    Duurzaamheid is in alle branches en markten een actueel thema. De afgelopen jaren is in dat kader veel aandacht gevestigd op de circulaire economie en het circulair bouwen. Neem nu het idee 'Light as a service (by Philips)'. Idee hiervan is dat Philips verlichting levert aan een klant als dienst en de eigendom behoudt van de armaturen. Echter, omdat de armaturen conform het eenheidsbeginsel in ons rechtssysteem als één geheel zullen worden gezien samen met het gebouw, is de vraag gerechtvaardigd of Philips de eigendom van de armaturen niet verliest door natrekking.

    Duurzaamheid is in alle branches en markten een actueel thema. De afgelopen jaren is in dat kader veel aandacht gevestigd op de circulaire economie en het circulair bouwen. Neem nu het idee 'Light as a service (by Philips)'. Idee hiervan is dat Philips verlichting levert aan een klant als dienst en de eigendom behoudt van de armaturen. Echter, omdat de armaturen conform het eenheidsbeginsel in ons rechtssysteem als één geheel zullen worden gezien samen met het gebouw, is de vraag gerechtvaardigd of Philips de eigendom van de armaturen niet verliest door natrekking. 

    Eenheidsbeginsel 

    De ratio achter natrekking wordt gevormd door het genoemde eenheidsbeginsel. Op basis van dit beginsel worden afzonderlijke goederen als één rechtsobject erkend, indien deze als één object gezien kunnen worden. Het eenheidsbeginsel past in de huidige lineaire economie: het traditionele economische systeem waarin zaken tot stand worden gebracht, worden gebruikt en vervolgens worden weggegooid.

    Het eenheidsbeginsel lijkt derhalve niet te verenigen met het idee achter de circulaire economie, waar afzonderlijke goederen los van elkaar dienen te worden beschouwd en dienen te worden hergebruikt (al dan niet door verschillende personen). Toch is dit wel het beginsel waar juristen het thans mee zullen moeten doen. Immers, algemeen bekend is dat wetgevingstrajecten relatief lang op zich laten wachten. En dit terwijl het circulair bouwen steeds meer aandacht krijgt. 

    Huidige oplossingen 

    In het huidige recht heeft men de beschikking over zakelijke rechten die nu al een uitkomst bieden en natrekking, daar waar ongewenst, kunnen doorbreken. Gedacht kan worden aan het recht van opstal, het recht van erfpacht en het appartementsrecht. 

    Een toonaangevend voorbeeld betreft de gevel op de Eneco EnergieCampus die niet slechts dient als muur, maar ook wordt gebruikt voor het genereren van energie. De leverancier, die verantwoordelijk is voor de energielevering, wenst grip te houden op de gevel en daarom bij voorkeur ook de eigendom te hebben van de gevel. Een gevel is bij uitstek een zaak die door het eenheidsbeginsel eigendom zal worden van de eigenaar van het betreffende gebouw. In dit geval kan dit worden voorkomen door het uitgeven van de gevel in erfpacht. Dat recht van erfpacht zal inhoudelijk worden beperkt tot de circulaire gevel, waarbij in de erfpachtvoorwaarden vervolgens afspraken gemaakt kunnen worden over waarvoor de gevel gebruikt mag worden en het recht om de gevel na een bepaalde periode weer terug te nemen.

    Voldoende zelfstandig? 

    De hiervoor genoemde zakelijke rechten hebben gemeenschappelijk dat de zaak waarvoor een opstalrecht wordt gevestigd, die in erfpacht wordt uitgegeven of wordt betrokken in een appartementsrecht, voldoende zelfstandig dient te zijn en daarmee voldoende individualiseerbaar. Nu is dat in geval van opstallen als Warmte- Koude Installaties (WKO) en 'losse' verwijderbare zonnepanelen geen groot probleem. Dit zijn zaken die namelijk voldoende individualiseerbaar zijn, relatief zelfstandig zijn en daarom over voldoende zelfstandigheid bezitten om ook als zelfstandig te kunnen worden gezien. Bij geïntegreerde zonnepanelen, bij de zojuist vermelde circulaire gevel van een gebouw, gipsplaten of isolatiemateriaal is dat een ander verhaal. Kunnen deze zaken gezien worden als voldoende 'zelfstandig', zodat hiervoor een van voormelde zakelijke rechten gevestigd kan worden? Dit is een vraag die door de circulaire economie steeds relevanter wordt. 

    Toekomstige oplossingen 

    Omdat opstalrechten, erfpachtrechten of appartementsrechten niet altijd efficiënte instrumenten zijn om natrekking te doorbreken, moeten we wellicht ook kijken naar ICT-technische ontwikkelingen, zoals bouwinformatiemodellen (BIM) en het Madaster, die ons huidige goederenrechtelijke systeem versoepelen en in het systeem zijn in te passen.

    Bouwinformatiemodellen zijn digitale 3D-modellen van bestaande en/of geplande constructies, die opgebouwd zijn uit objecten waaraan informatie is gekoppeld. Zo is te allen tijde bekend van welk materiaal het betreffende object is gemaakt en wat de kosten en afmetingen van het object zijn.

    Het Madaster is een platform vergelijkbaar met het Kadaster waar gegevens over gebouwen en materialen kunnen worden bewaard. Deze gegevens zijn vervolgens te raadplegen als ware het een online bibliotheek. 

    Beide ICT-technische ontwikkelingen dragen bij aan de opvatting dat het eenheidsbeginsel niet behoeft te worden losgelaten om het circulair bouwen zijn intrede te laten nemen. Immers, door deze ontwikkelingen zal een deel van een geheel gemakkelijker identificeerbaar worden en mitsdien een zelfstandige betekenis krijgen, waardoor een van de belangrijkste motieven achter het eenheidsbeginsel kan worden ondervangen, te weten: de rechtszekerheid, hetgeen is vereist voor het circulair bouwen.

    De toekomst zal echter moeten uitwijzen hoe snel men daadwerkelijk van deze ontwikkelingen, eventueel in combinatie met, op iets langere termijn, een wetswijziging, gebruik zal kunnen maken om de circulaire economie echt te laten functioneren in het goederenrecht, of beter: het goederenrecht te laten functioneren in de circulaire economie.

    Sector: Vastgoed & Bouw

    De vastgoed- & bouwsector is complexer dan ooit. Met name door de voortdurend veranderende regelgeving en de juridisering van deze sector. Dat vraagt om een juridisch adviseur die de markt door en door kent.

    Lees meer