EU regelgeving: Digital Single Market of uitholling van de internetvrijheid?

10-08-2017

In de strijd tegen illegale content op online platforms zoals YouTube en Facebook doet de Europese Commissie een wel heel vergaand voorstel: de platforms moeten actief gaan controleren of hun gebruikers inbreukmakend materiaal plaatsen. Fijn voor de rechthebbenden die hierdoor sterker staan in de hele EU, maar wat betekent dit voor onze online vrijheid van meningsuiting?   

Vroeger was de wereld eenvoudig: wie Star Wars wilde kijken huurde de VHS bij de videotheek en wie uit z'n dak wilde gaan op de nieuwe Doe Maar ging naar de platenzaak. Tegenwoordig streamen en downloaden we er flink op los, via verschillende platforms zoals YouTube, nieuwsgroepen en torrent sites. Alles met een muisklik bereikbaar, maar ook (regelmatig) zonder toestemming van rechthebbende partijen en dus illegaal. En daarom een doorn in het oog van de rechthebbenden op het gestreamde en gedownloade materiaal.

Auteursrechtrichtlijn 2001

De bescherming van het auteursrecht op zulke content is op Europees niveau gereguleerd. De huidige auteursrechtrichtlijn stamt van 2001 en is behoorlijk oud als je bedenkt dat YouTube pas in 2005 werd opgericht. Niet zo vreemd dus dat deze regelgeving niet (genoeg) rekening houdt met de nieuwe mediaplatforms.

Controleren uploads

De Europese Commissie heeft daarom een voorstel gedaan voor een nieuwe richtlijn die beter moet aansluiten bij de online praktijk, als onderdeel van een pakket initiatieven dat een grensoverschrijdende online markt binnen de EU (een 'Digital Single Market') moet realiseren. In het voorstel staat o.a. dat aanbieders van internetdiensten, waaronder providers en platforms, verplicht zijn om in samenwerking met auteursrechthebbenden te voorkomen dat beschermde content wordt geplaatst. Met andere woorden: de platforms moeten actief controleren wat hun gebruikers willen plaatsen en als blijkt dat het om auteursrechtelijk beschermd materiaal gaat, moeten zij de uploads blokkeren. Volgens het voorstel kan dit allemaal geautomatiseerd, door software in te zetten die de inhoud van de content herkent.

Aansprakelijkheid platforms

Als het aan de Commissie ligt, zijn de platforms dus niet langer een neutraal doorgeefluik van user generated content maar hebben zij een actieve rol én kunnen zij zelf aansprakelijk worden gehouden voor wat hun (soms miljoenen) gebruikers uploaden.

Censuur

De regeling heeft veel kritiek gekregen van o.a. Mozilla, Bits of Freedom en verschillende journalistieke belangenorganisaties. Zelfs de Nederlandse regering vraagt zich in een reactie af of de balans tussen de belangen van de rechthebbenden en platformgebruikers niet een beetje zoek is. En terecht, want de voorgestelde regel leidt tot het vooraf controleren van uploads van gebruikers en dus feitelijk tot censuur. Het risico dat de platforms aansprakelijk worden gehouden voor die uploads zal ervoor zorgen dat de filters extra scherp worden ingesteld, wat de ontwikkeling van innovatieve diensten zal belemmeren. Een ander probleem is dat de filters niet kunnen herkennen wanneer het gaat om materiaal dat weliswaar auteursrechtelijk is beschermd, maar dat wordt gebruikt op een manier die volgens de regelgeving is toegestaan zoals in een citaat of een parodie (denk aan memes!).

Vrijheid van meningsuiting

De meeste platforms hebben momenteel een notice-and-take-down-procedure geïmplementeerd, waarbij rechthebbenden het platform kunnen verzoeken om illegaal gepost materiaal te verwijderen. Hoewel het kwaad dan al is geschied, lijkt dat toch een betere methode dan het preventief controleren van alles wat op online platforms wordt geüpload. De vrijheid van meningsuiting is niet voor niets een grondrecht - ook online.

Meer weten?

De specialisten van Van Doorne volgen de (Europese en Nederlandse) ontwikkelingen in het auteursrecht en mediarecht op de voet. Voor meer informatie over dit, en andere voorstellen van de Europese Commissie kunt u contact opnemen met Kriek Wille en Mariko Kloppenburg.

Back to overview

More by Mariko Kloppenburg