Artikel

Voorlopige vaststelling van misbruik door Facebook

Duitse mededingingsautoriteit brengt schriftelijke bezwaren naar buiten tegen het online platform

Het Bundeskartellamt is tot de conclusie gekomen dat de algemene voorwaarden van Facebook in strijd zijn met wet- en regelgeving op het gebied van gegevensbescherming en sprake is van misbruik van machtspositie. Dit is de meest recente maatregel van mededingingsautoriteiten om online platformen aan te pakken.

Een Facebook-account leidt tot verlies van controle

Om lid te kunnen worden van Facebook word je verplicht de algemene voorwaarden te accepteren. Eén van die voorwaarden verleent Facebook het recht om gegevens van hun gebruikers te verzamelen op websites van derde-partijen die de 'Application Programming Interface' (API's) van Facebook bevatten, waaronder WhatsApp en Instagram. API's omvatten – onder andere– de 'like-button'. Om gegevens te kunnen verzamelen is niet eens vereist dat een gebruiker de like-button daadwerkelijk aanklikt op de website van een derde partij. Facebook behoudt zich het recht voor de opgeslagen informatie te koppelen aan de informatie van een Facebook-account en deze te gebruiken voor elke vorm van gegevensverwerking, waaronder het verschaffen van gerichte informatie aan adverteerders. Dit is zelfs het geval als de gebruiker zijn of haar instellingen heeft aangepast, waarmee het verzamelen van gegevens op andere sites is uitgesloten. Met het aanmaken van een Facebook-account verliest een gebruiker de totale controle over zijn of haar persoonsgegevens. Het is de vraag of gebruikers voldoende op de hoogte zijn van het feit dat Facebook alle deze gegevens opslaat.

Misbruik van machtspositie?

Het Bundeskartellamt concludeert dat Facebook een dominante positie inneemt op de Duitse markt voor digitale sociale netwerken. Daartoe overweegt het dat andere sociale media-platformen niet eenzelfde soort lidmaatschap hebben, waardoor ze niet gezien kunnen worden als alternatief voor gebruikers en adverteerders. Overige sociale media en berichtendiensten, zoals YouTube en WhatsApp, leveren complementaire diensten en vormen geen substituut. Duitsers gebruiken Facebook om in contact te blijven met andere Duitsers, waardoor – volgens het Bundeskartellamt – geconcludeerd kan worden dat sprake is van een afzonderlijke Duitse markt waarop Facebook een quasi-monopolie heeft.

Het Bundeskartellamt stelt vast dat de vergaande informatiebepalingen in de algemene voorwaarden strijdig zijn met wet- en regelgeving op het gebied van gegevensbescherming en daardoor, onder het Duitse recht, sprake is van misbruik van machtspositie. De algemene voorwaarden worden als oneerlijk en uitbuitend beschouwd.

Volgende stappen

Facebook wordt nu in de gelegenheid gesteld om te reageren op de bevindingen van het Bundeskartellamt. In een verklaring met als titel 'Popularity does not equal Dominance' meldt Facebook dat geen sprake is van een economische machtspositie in Duitsland; Facebook is slechts één van de manieren waarop Duitsers met elkaar communiceren. Verder draagt Facebook aan dat het continue moet innoveren om aantrekkelijk te blijven voor gebruikers en geen klanten te verliezen aan andere sociale media-platformen. Daar komt bij dat Facebook heeft toegezegd de regels van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), die in mei 2018 in werking zal treden, te zullen volgen. Het Bundeskartellamt verwacht oplossingen met Facebook te kunnen bespreken. Mochten oplossingen niet gevonden kunnen worden, dan kan het Bundeskartellamt ertoe over gaan een beslissing te nemen waarin zij Facebook verplicht haar gedrag aan te passen.

Het grotere geheel

Diverse mededingingsautoriteiten worstelen met de vraag op welke wijze zij toezicht moeten houden op online platformen. Zo maken zij zich onder andere zorgen over de kracht van zulke platformen, zoals blijkt uit deze zaak, maar ook het langlopende onderzoek van de Commissie met betrekking tot Google. Deze omvatten ook beperkende voorwaarden opgelegd door platformen, zoals 'Most Favoured Nation'-clausules met betrekking tot hotelboekingen. Privacyvraagstukken zijn niet enkel in deze zaak aan de orde gekomen, maar ook in de Google/Double Click- en Facebook/WhatsApp-fusies.

De Franse en Duitse autoriteiten hebben in 2016 een joint paper geschreven over (persoons)gegevens en mededingingsrecht. Het effect van sociale platformen op de adverteerdersmarkt en de media leiden tot aanvullende bezorgdheid. Enkele dagen vóór publicatie van de bevindingen van het Bundeskartellamt kondigde de Australische mededingingsautoriteit aan een uitgebreid onderzoek te zullen gaan starten naar online platformen. De resultaten van dit onderzoek worden binnen 18 maanden verwacht. Ondertussen blijven andere mededingingsautoriteiten niet stil zitten. Zelfs de Nederlandse mededingingsautoriteit, die erom bekend staat niet te interveniëren met dergelijke platformen, heeft aangekondigd met name te zullen kijken naar het effect van sociale platformen op de media. 

Indien uw business model is gebaseerd op het gebruik van big data en u graag meer zou willen weten over online platformen en het mededingingsrecht, dan kunt u contact opnemen met Sarah Beeston, Kees Stuurman of Jeroen Sombezki.